Groznica Zapadnog Nila u Srbiji: simptomi, rizik i kada se javiti lekaru

Objavljeno: 7. septembar 2026.

Ubod komarca najčešće ostavi svrab i crvenilo koje prođe za nekoliko dana. Kod infekcije virusom Zapadnog Nila većina ljudi neće imati nikakve tegobe, ali kod malog broja virus može zahvatiti centralni nervni sistem i izazvati ozbiljnu bolest.

Tema je ponovo aktuelna i u Srbiji. Poslednji zvanični izveštaji pokazuju da veliki deo prijavljenih slučajeva čine teži, neuroinvazivni oblici bolesti.

To ne znači da većina zaraženih razvija težak oblik. Blage, a naročito infekcije bez simptoma često uopšte ne budu otkrivene, pa su ozbiljniji slučajevi nesrazmerno zastupljeni među zvanično registrovanim pacijentima.

Kako se prenosi virus Zapadnog Nila?

Virus se ljudima najčešće prenosi ubodom zaraženog komarca. Komarci se prethodno zaraze hraneći se krvlju ptica, koje su prirodni domaćini virusa.

Jedan od glavnih prenosilaca kod nas je Culex pipiens, odnosno običan kućni komarac. Kako navodi Institut za javno zdravlje Srbije „Dr Milan Jovanović Batut“, ova vrsta je odomaćena u Srbiji, a sezona prenosa virusa u našoj zemlji uobičajeno traje od juna do novembra.

Zaražena osoba u uobičajenom kontaktu ne prenosi virus drugim ljudima. Retki slučajevi prenosa opisani su putem transfuzije krvi i transplantacije organa, kao i tokom trudnoće, porođaja ili dojenja.

Koliko zaraženih uopšte ima simptome?

Prema podacima Svetske zdravstvene organizacije, oko 80% ljudi zaraženih virusom Zapadnog Nila nema nikakve simptome.

Približno 20% razvije blaži oblik bolesti, poznat kao groznica Zapadnog Nila, dok oko jedne od 150 zaraženih osoba razvije ozbiljnu bolest koja zahvata centralni nervni sistem.

Zbog velikog broja infekcija koje prolaze neprimećeno, broj zvanično prijavljenih slučajeva ne pokazuje koliko je ljudi zaista bilo zaraženo.

Koji su simptomi groznice Zapadnog Nila?

Period inkubacije traje od 2 do 14 dana, ali se prvi simptomi najčešće pojavljuju između drugog i šestog dana nakon uboda zaraženog komarca. Kod osoba sa oslabljenim imunitetom inkubacija može biti i duža, što navodi i američki Centar za kontrolu i prevenciju bolesti (CDC).

Kod blažeg oblika bolesti mogu se javiti:

• povišena temperatura;
• glavobolja;
• izražen umor;
• bolovi u mišićima i telu;
• mučnina ili povraćanje;
• ponekad osip;
• uvećani limfni čvorovi.

Ove tegobe nisu karakteristične samo za virus Zapadnog Nila. Sličnu sliku mogu dati prehlada i druge sezonske virusne infekcije, zbog čega se dijagnoza ne može postaviti samo na osnovu simptoma.

Ako vas komarac ubode popodne, a nekoliko sati kasnije zaboli glava, to nije tipičan vremenski tok infekcije virusom Zapadnog Nila. Simptomi se ne razvijaju nekoliko sati nakon uboda.

Kada infekcija postaje ozbiljna?

Teži oblik bolesti nastaje kada virus zahvati centralni nervni sistem. Tada se može razviti meningitis, odnosno zapaljenje moždanih ovojnica, encefalitis, zapaljenje mozga, ili ređi oblik bolesti praćen izraženom mišićnom slabošću.

Odmah potražite medicinsku pomoć ako se pojave:

• visoka temperatura praćena jakom glavoboljom;
• ukočen vrat;
• zbunjenost ili dezorijentacija;
• izrazita pospanost ili poremećaj svesti;
• tremor;
• grčevi;
• nagla slabost mišića;
• teškoće pri hodu ili paraliza.

Teži oblik bolesti može zahvatiti centralni nervni sistem.

Ovakvi simptomi zahtevaju hitnu procenu bez obzira na to da li se osoba seća konkretnog uboda komarca.

Ko ima veći rizik od teškog oblika bolesti?

Teža bolest može se javiti u bilo kom životnom dobu, ali je rizik veći kod starijih osoba i ljudi sa oslabljenim imunskim sistemom.

Među rizičnijim grupama su i osobe koje koriste terapiju koja potiskuje imunski odgovor, kao i pacijenti nakon transplantacije organa. Rizik od težeg oblika raste i sa godinama.

Starija ili imunokompromitovana osoba kod koje se u sezoni komaraca jave temperatura, glavobolja i neuobičajena slabost trebalo bi da se javi lekaru, posebno ako se simptomi pojačavaju.

Da li treba pratiti svaki ubod komarca?

Ne. Nema potrebe beležiti svaki ubod niti preventivno raditi laboratorijske analize samo zato što vas ubode komarac.

Pažnju treba obratiti na tegobe koje se pojave tokom narednih dana. Ako se jave temperatura, jača glavobolja, izražena malaksalost ili drugi simptomi koji se pogoršavaju, ima smisla javiti se lekaru. Neurološki simptomi zahtevaju hitnu procenu.

Kako se postavlja dijagnoza?

Dijagnoza se ne može postaviti prema izgledu uboda komarca.

Lekar uzima u obzir simptome, vreme njihovog nastanka, moguću izloženost komarcima i opšte zdravstveno stanje pacijenta. Kada postoji osnovana sumnja, rade se laboratorijske analize.

Kod sumnje na infekciju najčešće se određuju specifična IgM antitela na virus Zapadnog Nila u krvi. Kod neurološkog oblika mogu se ispitivati i u cerebrospinalnoj tečnosti, odnosno likvoru. U određenim situacijama koriste se i dodatne laboratorijske metode.

O tome da li je testiranje potrebno odlučuje lekar na osnovu simptoma i mogućeg izlaganja virusu.

Postoje li lek ili vakcina protiv virusa Zapadnog Nila?

Za ljude trenutno ne postoji odobrena vakcina niti specifičan antivirusni lek protiv virusa Zapadnog Nila.

Kod blažeg oblika lečenje je usmereno na ublažavanje simptoma, odmor i dovoljan unos tečnosti. Teški neurološki oblici zahtevaju bolničko lečenje i odgovarajuću potpornu terapiju.

Repelenti smanjuju rizik od uboda komaraca koji prenose virus.

Kako smanjiti rizik od uboda komaraca?

Institut Batut preporučuje nekoliko praktičnih mera zaštite:

• upotrebu repelenata na otkrivenim delovima kože, prema uputstvu proizvođača;
• nošenje komotnije odeće dugih rukava i nogavica, posebno na mestima sa mnogo komaraca;
• izbegavanje dužeg boravka napolju u sumrak i zoru, kada su komarci naročito aktivni;
• postavljanje komarnika (mreža protiv komaraca) na prozore i vrata;
• smanjenje broja komaraca u zatvorenim prostorijama;
• izbegavanje područja sa izrazito velikim brojem komaraca kada je to moguće.

Važno je ukloniti i mesta na kojima se komarci razmnožavaju. Vodu koja se zadržava u kantama, buradima, podmetačima za saksije, posudama za kućne ljubimce i drugim predmetima oko kuće treba redovno prazniti.

Aktuelna situacija sa virusom Zapadnog Nila u Srbiji

Poslednje ažuriranje podataka: 4. septembar 2026.

Prema poslednjem objavljenom izveštaju Instituta Batut, od početka sezonskog nadzora 1. juna do 30. avgusta 2026. godine u Srbiji je registrovano 18 slučajeva groznice Zapadnog Nila, od kojih 15 sa neuroinvazivnim oblikom bolesti. Prosečna starost registrovanih obolelih bila je 63,2 godine.

Najviše slučajeva registrovano je u Beogradu – sedam. U Srednjobanatskom i Južnobačkom okrugu zabeležena su po tri slučaja, u Južnobanatskom dva, dok je po jedan prijavljen u Šumadijskom, Severnobanatskom i Zapadnobačkom okrugu.

Evropski centar za prevenciju i kontrolu bolesti je u nedeljnom izveštaju objavljenom 4. septembra, na osnovu podataka dostavljenih do 3. septembra, takođe evidentirao 18 lokalno stečenih slučajeva u Srbiji. U 15 evropskih zemalja do tog trenutka prijavljeno je ukupno 1.086 lokalno stečenih slučajeva infekcije virusom Zapadnog Nila.

Broj obolelih može se menjati tokom sezone, pa se za najnovije stanje treba oslanjati na zvanične izveštaje nadležnih institucija.

Ubod komarca sam po sebi nije razlog za testiranje na virus Zapadnog Nila. Pažnju zaslužuju simptomi koji se pojave tokom narednih dana, naročito kod starijih ljudi i osoba sa oslabljenim imunitetom.

Visoka temperatura uz ukočen vrat, zbunjenost, grčeve ili naglu slabost mišića zahteva hitnu medicinsku procenu.